Najwyższa latarnia morska w Polsce – gdzie się znajduje?

Najwyższa latarnia morska w Polsce stoi w Świnoujściu, w dzielnicy Warszów na wyspie Wolin i ma około 67,7–68 m wysokości. Jej światło świeci na blisko 46 km, a na szczyt prowadzi dokładnie 308 schodów. To także najwyższa ceglana latarnia morska na świecie, wpisana do Księgi rekordów Guinnessa. Jeśli chcesz poznać jej historię, parametry techniczne i praktyczne informacje dla zwiedzających, przeczytaj dalszą część artykułu.

Gdzie dokładnie znajduje się najwyższa latarnia morska w Polsce?

Latarnia Morska Świnoujście stoi na prawym brzegu Świny, w przemysłowej dzielnicy Warszów, na wyspie Wolin. To północno‑wschodnia część miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie portu morskiego oraz dawnego pruskiego Fortu Gerharda, z którym tworzy dziś popularny zespół turystyczny. Położenie przy samym ujściu Świny do Bałtyku sprawia, że obiekt jest ważnym punktem nawigacyjnym dla statków wchodzących do portu w Świnoujściu i dalej – na torze wodnym prowadzącym w stronę Odry i Zalewu Szczecińskiego.

Latarnia znajduje się między niemieckim światłem nawigacyjnym w Peenemünde na zachodzie a Latarnią Morską Kikut na wschodzie. W praktyce oznacza to, że stanowi ogniwo gęstej sieci znaków nawigacyjnych prowadzących jednostki po zachodnim odcinku polskiego wybrzeża. Otaczające ją zabudowania portowe, dźwigi i nabrzeża podkreślają przemysłowy charakter tego fragmentu Świnoujścia, co mocno odróżnia go od kurortowej, plażowej części miasta.

Latarnia Morska Świnoujście stoi w dzielnicy Warszów na wyspie Wolin i jest najwyższą ceglaną latarnią morską na świecie.

Ile ma metrów Latarnia Morska Świnoujście?

W opisach obiektu pojawiają się różne liczby – 64,8 m, 65 m, 67,7 m czy 68 m. Rozbieżności wynikają z tego, jak rozumie się wysokość konstrukcji: jedne źródła odnoszą ją do samej wieży, inne uwzględniają cały nadbudowany zespół wraz z laterną i elementami ponad jej dachem. W rejestrach nautycznych oraz dokumentach konserwatorskich najczęściej podaje się wartość 67,7 m wysokości wieży, natomiast całkowita wysokość z masztami dochodzi do około 68 m.

Z punktu widzenia żeglugi istotniejszy jest inny parametr – wysokość światła. W Świnoujściu punkt emisji światła znajduje się na poziomie około 65 m n.p.m.. Ten wymiar decyduje o teoretycznym zasięgu optycznym sygnału. Im wyżej nad poziomem morza znajduje się źródło światła, tym później „chowa się” ono za linią horyzontu dla statku znajdującego się w oddali.

Jak daleko widać światło świnoujskiej latarni?

Światło latarni w Świnoujściu ma nominalny zasięg około 24 Mm dla sektora białego, co odpowiada mniej więcej 46,3 km. W sektorze czerwonym zasięg wynosi około 9 Mm. To oznacza, że przy typowych warunkach atmosferycznych kapitan statku może zaobserwować charakterystyczne błyski latarni jeszcze długo przed osiągnięciem redy portu. Dla dużych jednostek wchodzących do Świnoujścia to ważna informacja – sygnał świetlny uzupełnia nawigację satelitarną i radarową, dając niezależny, optyczny punkt odniesienia.

Jak działa najwyższa latarnia morska w Polsce?

Sercem urządzenia świetlnego jest w Świnoujściu Aparat Fresnela I klasy. To specjalny układ soczewek o stopniowanej budowie, który pozwala skupić światło w wąskiej wiązce i kierować je w określone sektory. Tego typu aparaty – opracowane przez Augustina Jeana Fresnela w XIX wieku – do dziś stanowią standard w klasycznych latarniach morskich o dużym zasięgu, ponieważ przy stosunkowo niewielkiej mocy źródła światła pozwalają uzyskać bardzo silny, dalekosiężny sygnał.

Latarnia emituje światło przerywane, sektorowe. Błysk trwa około 4 sekund, po czym następuje 1‑sekundowa przerwa – pełny cykl ma więc okres 5 sekund. W określonym wycinku horyzontu widoczne jest światło czerwone (między namiarami ok. 029–057°), a w szerszym zakresie – białe (od 057 do 280°). Dzięki temu, na podstawie koloru, rytmu i kierunku, żeglarz może wnioskować o swoim położeniu względem toru wodnego i ujścia Świny.

Źródło światła i zasilanie

W laternie pracuje zmieniacz dwupozycyjny z dwiema żarówkami po 1000 W każda. W danym momencie świeci tylko jedna. Gdy nit żarowy ulega przepaleniu, mechanizm automatycznie obraca się i wprowadza do ogniska optycznego drugą żarówkę. Dawniej stosowano jeszcze mocniejsze źródła – o mocy około 4200 W – jednak rozwój techniki oświetleniowej sprawił, że przy mniejszym poborze mocy udaje się uzyskać podobny efekt świetlny. To istotne w miejscu, które ma funkcjonować nieprzerwanie przez całą dobę, przez cały rok.

Rola radiolatarni

Od 1958 roku wieża w Świnoujściu pełniła także funkcję radiolatarni. Zainstalowany nadajnik wysyłał sygnał rozpoznawczy litery „S” (trzy krótkie znaki) w alfabecie Morse’a. Taki impuls, odbierany przez odbiorniki na statkach, pozwalał określić namiar na obiekt nawet przy ograniczonej widzialności. Klasyczne radiolatarnie systematycznie wyłączano – w Świnoujściu stało się to 10 listopada 1999 roku – ale sama infrastruktura i historia tego systemu pozostają ważną częścią dziedzictwa nawigacyjnego.

Jaką historię ma Latarnia Morska Świnoujście?

Obecna ceglana wieża z 1857 roku nie była pierwszym znakiem świetlnym w tej okolicy. Jeszcze w XVII wieku żeglarzy prowadziły nad ujściem Świny płonące ogniska rozpalane na wzniesieniach w rejonie Chorzelina. W 1805 roku powstała tu pierwsza konstrukcja spełniająca rolę latarni – drewniana, ustawiona na głowicy falochronu, z lustrami odbijającymi światło. Zastąpiła ją stalowa wieża oddana do użytku w 1828 roku, mierząca około 12,5 m.

Decyzję o wzniesieniu dużej, ceglanej konstrukcji podjęto w połowie XIX wieku, kiedy ruch w odbudowanym porcie zaczął rosnąć. Budowę rozpoczęto w 1854 roku, a już 1 grudnia 1857 roku latarnia rozbłysła nad Świnoujściem po raz pierwszy. Początkowo wieża miała przekrój ośmiokątny, była wykonana z żółtej cegły licowej, a grubość ścian sięgała od około 1,7 m przy dolnej galerii do 1,3 m przy górnej. W tamtym czasie była to najwyższa latarnia na ówczesnym terytorium Niemiec.

Przebudowa na początku XX wieku

Silne wiatry, bryza niosąca sól i wilgoć oraz ogólne obciążenia klimatyczne szybko zaczęły niszczyć zwłaszcza krawędzie ceglanej konstrukcji. W latach 1902–1903 przeprowadzono kapitalny remont. Zmieniono kształt wieży z ośmiokątnego na okrągły, co ograniczyło punktowe obciążenia i lepiej rozkładało siły wiatru. Wokół istniejącej struktury wzniesiono pełne, drewniane rusztowanie, zdjęto zużytą okładzinę ceglaną, a następnie murowano nowy płaszcz z cegły klinkierowej, posuwając się od dołu ku górze. W tej formie latarnia przetrwała do dziś.

Uszkodzenia w czasie II wojny światowej

12 marca 1945 roku, podczas alianckiego bombardowania Świnoujścia, w pobliżu wieży eksplodowały bomby lotnicze. Wstrząsy spowodowały pęknięcia korpusu konstrukcji. Przez kilkanaście lat uszkodzenia pozostawały widoczne, aż w 1959 roku mury wzmocniono iniekcjami łączącymi spękane fragmenty. Ta technika – polegająca na wtłaczaniu specjalnych zapraw w rysy – pozwoliła zachować oryginalną tkankę ceglanych ścian, zamiast ich całkowitej wymiany.

Ostatnie remonty i udostępnienie turystom

Zanieczyszczenia przemysłowe w porcie, zwłaszcza zapylenie chemikaliami przeładowywanymi na statki, przyczyniły się z czasem do kolejnych zniszczeń okładziny ceglanej. Od listopada 1998 roku do wiosny 2000 roku obiekt przeszedł szeroko zakrojony remont – obejmujący zarówno wieżę, jak i przyległe dwukondygnacyjne budynki. 5 sierpnia 2000 roku latarnię otwarto dla zwiedzających. W jednym z dawnych pomieszczeń załogi powstała ekspozycja poświęcona historii latarnictwa i żeglugi, a cały kompleks zaczął pełnić także funkcję muzealną.

Latarnia Morska Świnoujście została uruchomiona 1 grudnia 1857 roku i do dziś zachowała ceglaną konstrukcję wzmocnioną na początku XX wieku.

Kto zarządza najwyższą latarnią morską w Polsce?

Obiekt pozostaje w administracji Urzędu Morskiego w Szczecinie. Instytucja ta odpowiada za utrzymanie, modernizację i bezpieczeństwo morskich znaków nawigacyjnych na zachodnim odcinku polskiego wybrzeża. W praktyce oznacza to zarówno bieżące serwisowanie instalacji świetlnych, kontrolę konstrukcji wieży, jak i uzgadnianie ewentualnych prac w otoczeniu (np. inwestycji portowych czy budowy infrastruktury energetycznej). Decyzje urzędu mają też bezpośredni wpływ na zasady udostępniania obiektu turystom – godziny wejść, organizację ruchu czy dopuszczalne obciążenia.

Na terenie kompleksu funkcjonują również instytucje zajmujące się popularyzacją dziedzictwa morskiego. To tam organizuje się wystawy dotyczące pracy latarników, rozwoju nawigacji i historii portu Świnoujście. Dawne mieszkania obsługi i pomieszczenia radiolatarni zyskały nowe funkcje, ale zachowały swój historyczny charakter ceglanej zabudowy przylegającej do wieży od północy i południa.

Jak Latarnia Morska Świnoujście wypada na tle innych latarni?

Pod względem wysokości wieży obiekt w Świnoujściu jest bezdyskusyjnym liderem w Polsce. Na drugim miejscu znajduje się latarnia w Gdańsku – Port Północny, której wysokość wynosi około 56 m, a dalej między innymi Gąski (około 50 m) i Niechorze (około 45 m). Mimo różnic w wymiarach wszystkie te konstrukcje tworzą wspólny system znaków nawigacyjnych wzdłuż polskiego brzegu Bałtyku, uzupełniając się nawzajem z punktu widzenia ruchu statków.

Na arenie międzynarodowej świnoujska wieża plasuje się mniej więcej w pierwszej piętnastce najwyższych latarni morskich na świecie i w czołówce, jeśli weźmie się pod uwagę wyłącznie konstrukcje klasyczne. Jeddah Light w Arabii Saudyjskiej – wysoka na około 133 m – uchodzi za rekordzistkę w kategorii ogólnej, ale jest to nowoczesna wieża o stalowo‑betonowej konstrukcji, często klasyfikowana osobno względem tradycyjnych latarni.

Rekord Guinnessa – najwyższa ceglana latarnia morska

Szczególnie istotne jest wyróżnienie nadane Świnoujściu w Księdze rekordów Guinnessa. Obiekt uznano za najwyższą latarnię morską z cegły na świecie. Większość bardzo wysokich konstrukcji tego typu powstaje z betonu, stali lub granitu, ponieważ materiały te lepiej znoszą duże obciążenia i wymagają mniej zabiegów konserwacyjnych. Ceglana wieża w Świnoujściu – wzniesiona w połowie XIX stulecia i wielokrotnie wzmacniana – stanowi pod tym względem konstrukcję wyjątkową.

Stawa Młyny a Latarnia Morska Świnoujście

W świadomości turystów ze Świnoujściem często kojarzony jest też inny obiekt – Stawa Młyny. To biały znak nawigacyjny w kształcie wiatraka o wysokości około 10 m, ustawiony na końcu Falochronu Zachodniego u ujścia Świny. Formalnie nie jest latarnią morską, lecz stałą stawą, która emituje sygnał świetlny i ma czytelną sylwetkę dzienną. Oba obiekty – wysoka ceglana wieża w Warszowie i niski „wiatrak” przy falochronie – pełnią jednak uzupełniające się funkcje nawigacyjne na podejściu do tego samego portu.

Świnoujska latarnia jest krajowym rekordzistą wysokości, a w skali świata wyróżnia się jako najwyższa latarnia morska z cegły.

Jak wejść na szczyt najwyższej latarni w Polsce?

Na taras widokowy prowadzą 308 wąskich, krętych schodów. To wysiłek porównywalny z wejściem na około 15–20 piętro budynku. Schody mają formę spiralną, z niewielkimi oknami co kilka kondygnacji, przez które do wnętrza dostaje się światło dzienne. Brak windy sprawia, że każda osoba odwiedzająca latarnię musi pokonać całą trasę o własnych siłach, dlatego przed wejściem warto realnie ocenić swoją kondycję.

Po wyjściu na górną galerię nagrodą jest pełna, 360‑stopniowa panorama. Od północy widać otwarte wody Morza Bałtyckiego, od wschodu – plaże i klify Wolińskiego Parku Narodowego, od zachodu niemieckie kurorty na Uznamie, a od południa – port handlowy, terminale przeładunkowe, tory wodne i zabudowę Świnoujścia. To zestawienie krajobrazu naturalnego z intensywnie użytkowaną przestrzenią portową dobrze pokazuje, w jakim otoczeniu funkcjonuje najwyższa polska latarnia morska.