W styczniu w Polsce sezon przypada przede wszystkim na warzywa z przechowalni, kiszonki i przetwory. Sięgaj po buraki, marchew, pietruszkę, seler, por, cebulę, czosnek, kapustę, ziemniaki, jarmuż, brukselkę oraz jabłka i gruszki. Sezonowość oznacza wybieranie produktów w czasie, gdy naturalnie dojrzewają w naszym klimacie – albo korzystanie zimą z tych, które dobrze przechowano po zbiorach.
Dlaczego warto jeść sezonowo?
Warzywa i owoce zebrane w naturalnym dla nich czasie zwykle szybciej trafiają do sprzedaży. Krótsza droga od pola do kuchni sprzyja zachowaniu świeżości, smaku i części składników odżywczych. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt importowany lub przechowywany jest bezwartościowy. Liczy się przede wszystkim różnorodność, świeżość i częste sięganie po warzywa.
Najważniejsze korzyści jedzenia zgodnie z porami roku to:
- Zdrowie – sezonowe produkty dostarczają witamin, składników mineralnych i błonnika, a różnokolorowe warzywa urozmaicają dietę.
- Smak – naturalnie dojrzewające pomidory, truskawki czy maliny mają zwykle intensywniejszy aromat niż produkty zbierane przed dojrzeniem.
- Niższa cena – w szczycie zbiorów lokalne warzywa i owoce są zazwyczaj łatwiej dostępne i tańsze.
- Mniejszy wpływ transportu – kupowanie krajowych produktów w sezonie ogranicza potrzebę sprowadzania ich z odległych regionów.
Zgodnie z zasadami Talerza Zdrowia warzywa i owoce powinny zajmować około połowy talerza, przy czym większą część tej grupy powinny stanowić warzywa. Sezonowy jadłospis ułatwia osiągnięcie tej różnorodności bez opierania każdego posiłku na tych samych składnikach.
Kalendarz sezonowości w Polsce
Poniższa tabela ma charakter orientacyjny. Termin zbiorów zmienia się zależnie od pogody, regionu i sposobu uprawy. Warzywa oznaczone jako szklarniowe nie są tym samym co plony z pola, a produkty z przechowalni mogą być dostępne przez wiele miesięcy po zakończeniu zbiorów.
| Miesiąc | Warzywa sezonowe | Owoce sezonowe | Baza z przechowalni lub całoroczna |
|---|---|---|---|
| Styczeń | Jarmuż, brukselka, topinambur | – | Buraki, marchew, pietruszka, seler, por, cebula, czosnek, kapusta, ziemniaki |
| Luty | Jarmuż, brukselka, topinambur | – | Buraki, marchew, pietruszka, seler, por, cebula, czosnek, kapusta |
| Marzec | Topinambur, jarmuż, roszponka, rzodkiewka | – | Warzywa korzeniowe, kapustne, jabłka, gruszki |
| Kwiecień | Rzodkiewka, szpinak, szczypiorek, sałata, szparagi, rabarbar | Rabarbar | Warzywa korzeniowe, kapusta, jabłka, gruszki |
| Maj | Szparagi, botwina, szczaw, szpinak, sałata, bób, groszek cukrowy, kalafior | Truskawki, agrest, rabarbar | Marchew, pietruszka, cebula, kapusta |
| Czerwiec | Ogórki, kalarepa, brokuły, bób, groszek, fasolka szparagowa, cukinia | Truskawki, czereśnie, poziomki, porzeczki, maliny, agrest | Buraki, marchew, cebula, czosnek, ziemniaki |
| Lipiec | Pomidory, ogórki, papryka, fasolka szparagowa, cukinia, bakłażan, kalafior, kukurydza | Maliny, porzeczki, wiśnie, jagody, borówki, brzoskwinie, morele, śliwki | Marchew, pietruszka, cebula, ziemniaki |
| Sierpień | Pomidory, papryka, cukinia, patisony, dynia, bakłażan, seler naciowy, fasolka szparagowa | Jeżyny, maliny, śliwki, mirabelki, aronia, borówki, brzoskwinie, rokitnik | Buraki, marchew, cebula, czosnek |
| Wrzesień | Dynia, papryka, cukinia, fasolka szparagowa, cykoria, jarmuż, brukselka, pasternak | Jabłka, gruszki, winogrona, śliwki, pigwa, żurawina, maliny | Warzywa korzeniowe, kapusta, cebula, czosnek |
| Październik | Dynia, buraki, jarmuż, brukselka, kalafior, brokuły, pasternak, topinambur | Jabłka, gruszki, pigwa, winogrona, dzika róża | Marchew, pietruszka, seler, por, kapusta |
| Listopad | Jarmuż, brukselka, dynia, topinambur, cykoria, roszponka, kapusta | Żurawina, jabłka, gruszki | Buraki, marchew, pietruszka, seler, por, cebula |
| Grudzień | Jarmuż, brukselka, topinambur, cykoria, por, kapusta | Jabłka, gruszki | Buraki, marchew, pietruszka, seler, cebula, czosnek, ziemniaki |
Wiosną pojawiają się nowalijki, czyli młode warzywa zbierane na początku sezonu. Część z nich pochodzi z upraw pod osłonami, dlatego przy zakupie sprawdź kraj pochodzenia. Latem lista świeżych produktów jest najdłuższa. Jesienią dominują dynie, warzywa korzeniowe i kapustne, a zimą podstawą jadłospisu stają się produkty z przechowalni, kiszonki, przetwory i mrożonki.
Jak kupować i przechowywać produkty sezonowe?
Sam wygląd produktu nie wystarcza, by ocenić jego pochodzenie. W sklepie sprawdzaj etykietę z krajem pochodzenia i miejsce pakowania. Na targu możesz zapytać sprzedawcę, skąd pochodzi towar i kiedy został zebrany. W przypadku produktów szklarniowych sezon może być dłuższy niż przy uprawie polowej, ale nie oznacza to automatycznie, że produkt pochodzi z Polski.
Warzywa korzeniowe przechowuj w chłodnym, ciemnym i przewiewnym miejscu. Liście, sałaty i zioła najlepiej szybko wykorzystać, a przed włożeniem do lodówki usunąć uszkodzone części. Nadmiar letnich zbiorów możesz zamrozić, ukisić albo przetworzyć. Mrożonki są rozsądną alternatywą poza sezonem, ponieważ produkty często zamraża się wkrótce po zbiorze.
Przejście na bardziej sezonowy jadłospis nie wymaga całkowitej zmiany sposobu odżywiania. Zacznij od kilku prostych kroków:
- Sprawdź na początku miesiąca, jakie produkty są dostępne lokalnie.
- Wybierz jeden sezonowy składnik i zaplanuj wokół niego kilka posiłków.
- Kup większą ilość produktu w szczycie sezonu, jeśli możesz go zamrozić lub ukisić.
- Poza sezonem wybierz produkt z przechowalni, mrożonkę albo domowy przetwór zamiast kierować się wyłącznie wyglądem importowanego odpowiednika.
Sezonowe warzywa dobrze sprawdzają się w prostych daniach. Latem pomidory, ogórki i paprykę można połączyć w sałatkę, fasolkę ugotować na parze, a cukinię upiec. Jesienią dynia pasuje do zup, kasz i dań z soczewicą. Zimą bazę wielu posiłków tworzą kapusta, buraki, marchew, por i kiszonki.
Najczęstsze pytania o sezonowość
Czy produkty z przechowalni są mniej zdrowe?
Nie należy ich uznawać za gorsze tylko dlatego, że zebrano je kilka miesięcy wcześniej. Jabłka, gruszki, marchew czy buraki mogą zachować znaczną część wartości odżywczych podczas prawidłowego przechowywania. Z czasem mogą jednak tracić jędrność, aromat i część niektórych witamin. Zimą stanowią ważną bazę, którą warto uzupełniać kiszonkami, mrożonkami i dostępnymi świeżymi warzywami.
Czy sezonowe jedzenie jest droższe?
Najczęściej nie. Produkty dostępne w szczycie zbiorów zwykle kosztują mniej niż poza sezonem, gdy trzeba je sprowadzać, przechowywać lub uprawiać pod osłonami. Cena zależy jednak od regionu, pogody, jakości i miejsca zakupu.
Czy mrożonki są dobrym wyborem?
Tak, szczególnie poza sezonem. Mrożone warzywa i owoce pozwalają korzystać z bobu, malin, fasolki szparagowej czy szpinaku także zimą. Wybieraj produkty bez zbędnych sosów, cukru i dodatku soli, jeśli chcesz samodzielnie doprawić danie.
Jak odróżnić import od lokalnych zbiorów?
Sprawdź oznaczenie kraju pochodzenia na opakowaniu lub etykiecie. Na targu zapytaj sprzedawcę o miejsce uprawy. Pomocny jest też kalendarz sezonowości, ale traktuj go jako wskazówkę, ponieważ termin zbiorów zmienia się wraz z pogodą i może różnić się między regionami.
Najprostsza zasada brzmi: kupuj to, co właśnie dojrzewa w Polsce, korzystaj z produktów z przechowalni zimą, a poza sezonem sięgaj po mrożonki i przetwory.
