Muzeum Egipskie w Kairze – historia, zbiory, zwiedzanie

Zbiory starożytnego Egiptu zgromadzone są obecnie w dwóch kluczowych lokalizacjach Kairu – zabytkowym gmachu przy placu Tahrir i nowoczesnym Wielkim Muzeum Egipskim w Gizie. Pierwsze z nich, otwarte w 1902 roku, skrywa około 160 tysięcy eksponatów, natomiast drugie, oddane do użytku w 2025 roku, prezentuje ponad 100 tysięcy artefaktów na powierzchni 500 tysięcy metrów kwadratowych. Poznaj historię, lokalizację i praktyczne aspekty zwiedzania obu tych instytucji.

Jak rozwijały się zbiory muzealne na przestrzeni lat?

Pomysł utworzenia muzeum zrodził się już w 1835 roku, gdy Muhammad Ali wydał dekret nakazujący gromadzenie zabytków z okresu faraonów. Pierwsze obiekty przechowywano w magazynie szkoły językowej w Kairze, lecz wiele z nich zostało rozkradzionych. August Mariette, francuski archeolog, który odkrył Serapeum w Sakkarze, doprowadził do założenia pierwszej profesjonalnej placówki w dzielnicy Bulak w 1858 roku. Niestety, położenie nad Nilem okazało się zgubne – powódź w 1878 roku zniszczyła znaczną część budynku i zbiorów.

Kolekcję przeniesiono tymczasowo do pałacu Isma’ila Paszy w Gizie w 1887 roku. Gaston Maspero, ówczesny dyrektor służby starożytności, kontynuował prace nad uporządkowaniem ekspozycji. Współpracował z Victorem Loretem i pierwszym archeologiem egipskim Ahmedem Kamalem, który później założył przy muzeum Szkołę Archeologii. Przełomem okazał się międzynarodowy konkurs architektoniczny z lat 1893–1895, który wyłonił projekt obecnej siedziby przy placu Tahrir.

Gmach przy placu Tahrir – neoklasycystyczny pomnik egiptologii

Dzisiejszą siedzibę zaprojektował francuski architekt Marcel Dourgnon, a budowę realizowała włoska firma Garozzo e Zafframi. Uroczyste otwarcie odbyło się 15 listopada 1902 roku. Neoklasycystyczny gmach na niewielkiej powierzchni gromadzi około 160 tysięcy przedmiotów, w tym wyposażenie grobowca Tutanchamona ze słynną złotą maską, kolekcję portretów fajumskich oraz królewskie mumie. Przed budynkiem znajdują się popiersia najwybitniejszych badaczy starożytnego Egiptu – od 2007 roku ustawiono tam również popiersie prof. Kazimierza Michałowskiego.

W dniach od 21 października 2007 do 31 stycznia 2008 roku w muzeum prezentowano wystawę czasową „Seventy Years of Polish Archaeology in Egypt”. Pokazano na niej rekonstrukcje późnopredynastycznych figur pokrytych złotą blachą oraz miniaturowe figurki z kła hipopotama ze stanowiska Tell el-Farcha. Wystawa podkreśliła wkład polskich misji wykopaliskowych w odkrywanie dziedzictwa Egiptu na takich stanowiskach jak Edfu, Sakkara czy Deir el-Bahari.

W 2011 roku podczas zamieszek złodzieje kilkakrotnie włamali się do gmachu, niszcząc i rabując starożytne artefakty. Większość skradzionych przedmiotów, w tym pozłacaną figurkę Tutanchamona i dziesięć figurek uszebti, udało się odzyskać jeszcze w tym samym roku.

Wielkie Muzeum Egipskie – nowy rozdział w Gizie

Decyzja o budowie nowej siedziby zapadła na początku lat 2000. Projekt Wielkiego Muzeum Egipskiego, nadzorowany przez Ministerstwo Turystyki Egiptu, od początku miał być strategiczną inwestycją kulturowo-turystyczną. Budowa rozpoczęła się w 2005 roku, lecz napotkała wiele przeszkód – od wydarzeń arabskiej wiosny w 2011 roku, przez ograniczenia finansowe, po globalne skutki pandemii COVID-19. Mimo to, przy wsparciu organizacji takich jak UNESCO i ICOM, projekt kontynuowano. Większą część kosztów – sięgających 1,2 mld dolarów – sfinansowano dzięki pożyczkom udzielonym przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej.

Oficjalne otwarcie nastąpiło 1 listopada 2025 roku, choć część galerii udostępniano zwiedzającym już od października 2024 roku w ramach próbnego uruchomienia. Premier Mostafa Madbouly nazwał tę instytucję „darem Egiptu dla świata”. Dla Zahi Hawassa, byłego ministra turystyki i starożytności, powstanie obiektu to deklaracja miękkiej siły i krok ku temu, by Egipcjanie sami badali swoje zabytki. Teren o powierzchni 0,5 km² – dwa razy większy od Luwru – oferuje zwiedzającym zupełnie nowe doświadczenie obcowania z historią.

Kolekcja Tutanchamona w jednym miejscu

Po raz pierwszy od odkrycia grobowca przez Howarda Cartera w 1922 roku wszystkie 5 398 artefaktów z grobowca KV62 zgromadzono pod jednym dachem. Specjalnie zaprojektowane galerie o powierzchni 7 000 m² prezentują złotą maskę pogrzebową, sarkofagi, rydwany, biżuterię i przedmioty codziennego użytku króla. Ekspozycję ułożono tak, by przeprowadzić zwiedzającego przez życie, śmierć i pochówek faraona. Dr Campbell Price, kurator z Manchester Museum, stwierdził, że zgromadzenie całego wyposażenia grobowego w jednym miejscu robi spektakularne wrażenie i głęboko go poruszyło.

Monumentalne wejście i Wielkie Schody

W atrium wejściowym stoi 83-tonowy posąg Ramzesa II sprzed ponad 3 200 lat, który przez dekady witał pasażerów przed głównym dworcem kolejowym w Kairze. Przeniesienie kolosa wymagało uroczystego pochodu ulicami miasta i stanowiło inżynieryjne wyzwanie. Wspinając się monumentalną klatką schodową otoczoną 87 ogromnymi artefaktami ułożonymi chronologicznie, zwiedzający przechodzą od prehistorii po okres grecko-rzymski. Na szczycie wielkie okno kadruje panoramiczny widok na piramidy w Gizie.

Łódź słoneczna Cheopsa

W Solar Boat Gallery można podziwiać 42-metrową drewnianą łódź faraona Cheopsa, uznawaną za jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych statków na świecie. Konstrukcja sprzed 4 600 lat została odkryta w 1954 roku i przez długi czas eksponowana przy piramidach. Transport do nowej siedziby w 2021 roku przeprowadzono przy użyciu zdalnie sterowanego pojazdu sprowadzonego z Belgii. Obecnie łódź znajduje się w specjalnie zaprojektowanym pawilonie o kontrolowanej temperaturze.

Poza tym obiekt mieści 12 specjalistycznych laboratoriów konserwatorskich, w których ponad 150 specjalistów restauruje delikatne papirusy, potężne rzeźby kamienne i biżuterię. Muzeum zaprojektowano z myślą o ekologii – 50 hektarów starannie zagospodarowanego terenu wypełnia rodzima roślinność egipska. Sala główna z 40-metrowymi sufitami i zachodnie okno kadrujące piramidy tworzą silne wizualne połączenie między eksponatami a ich pierwotnym kontekstem.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Wielkie Muzeum Egipskie znajduje się przy Cairo–Alexandria Desert Road, zaledwie dwa kilometry od piramid w Gizie. Z centrum Kairu dojazd taksówką lub uberem zajmuje 20-45 minut w zależności od natężenia ruchu. Trwają prace nad ukończeniem stacji metra i promenady spacerowej o szerokości około 500 metrów, która połączy muzeum z kompleksem piramid. Dla turystów przylatujących spoza Kairu dogodną opcją jest Międzynarodowy Port Lotniczy Sfinks, oddalony o 20 kilometrów od placówki.

Ceny biletów są zróżnicowane. Dla turystów zagranicznych bilet kosztuje 1 200 funtów egipskich, czyli około 115 złotych, natomiast dzieci płacą połowę tej kwoty – 600 EGP. Dorośli Egipcjanie kupują wejściówkę za 200 EGP (około 16 zł), a dzieci, studenci i seniorzy za 100 EGP (około 8 zł). Osoby z niepełnosprawnościami, dzieci poniżej 6 lat oraz członkowie ICOM wchodzą bezpłatnie po okazaniu dokumentu. Kompleks czynny jest od godziny 8:30 do 18:00, natomiast poszczególne galerie od 9:00 do 17:00.

Po otwarciu w listopadzie 2025 roku obiekt przeżył prawdziwe oblężenie. Egipski rząd ustalił dzienny limit odwiedzających na poziomie 14 tysięcy osób, lecz już pierwszego dnia weszło 18 tysięcy, a według doniesień mediów kolejnego dnia aż 80 tysięcy próbowało dostać się do środka. Wielu turystów posiadających bilety nie zostało wpuszczonych. W reakcji na chaos wprowadzono politykę weekendową – na piątki, soboty i święta rezerwować wejściówki można wyłącznie przez oficjalną stronę internetową muzeum. Sprzedaż stacjonarna w kasach w te dni jest zawieszona.

Najspokojniej jest tuż po otwarciu o 9:00 lub podczas sesji wieczornych. Grupy zorganizowane są najliczniejsze od późnego ranka do wczesnego popołudnia.

Zwiedzający, którzy chcą uniknąć kolejek, mogą rozważyć wycieczki z przewodnikiem, które zaczynają się od 40 euro za osobę i często obejmują bilety bez kolejki. Takie wycieczki organizowane są z kurortów takich jak Hurghada (około 5,5 godziny jazdy) czy Sharm el-Sheikh (około 6 godzin 15 minut), a w ich cenie często zawarty jest odbiór z hotelu. Dla gości z Luksoru czy Asuanu najszybszą opcją pozostaje lot do Kairu, trwający odpowiednio godzinę i 10 minut oraz półtorej godziny.

Zwiedzanie z przewodnikiem i atrakcje w regionie

Główny nacisk podczas wizyty warto położyć na galerie Tutanchamona, Wielkie Schody i łódź Cheopsa. Całościowe zwiedzanie tych sekcji zajmuje minimum dwie do trzech godzin. Dla rodzin z dziećmi przygotowano osobne Dziecięce Muzeum i specjalną 90-minutową trasę podkreślającą najbardziej angażujące eksponaty. Prof. Salima Ikram z Uniwersytetu Kairskiego przyznaje jednak, że cena biletu dla części Egipcjan może być zaporowa – instytucja ma łączyć funkcje badawcze z odpowiedzialnością społeczną.

Warto połączyć wizytę z sąsiednimi stanowiskami archeologicznymi. Sakkara z piramidą schodkową Dżesera daje wgląd w najwcześniejszą erę budowy piramid. Z kolei dawna stolica Memfis strzeże kolosalnego posągu Ramzesa II i alabastrowego sfinksa. W samym Kairze uwagę przykuwa Cytadela Saladyna zbudowana w latach 1176–1207, skąd rozciąga się panorama miasta, oraz tętniący życiem Bazar Khan el-Khalili.

Wielbicielom starożytności warto zarekomendować Dolinę Królów w Luksorze. Znajdują się tam 64 grobowce królewskie, a sam Zahi Hawass podkreśla, że odnaleziono dotąd jedynie 30 procent egipskich zabytków – pozostałe 70 procent wciąż spoczywa pod piaskiem. Dzięki nowej placówce, zdaniem Hawassa, egipscy naukowcy zyskali warunki, by kontynuować badania i dokonywać odkryć przez kolejne dekady.

Wizyta z dziećmi – udogodnienia i atrakcje

Kompleks zaprojektowano z myślą o rodzinach. Poza głównymi galeriami oferuje on interaktywną przestrzeń, gdzie najmłodsi mogą brać udział w mini-wykopaliskach archeologicznych, ćwiczyć pisanie hieroglifów czy przymierzać stroje nawiązujące do epoki faraonów. W weekendy odbywają się warsztaty – sesje tworzenia mumii, zajęcia z rękodzieła i opowieści o dawnych wierzeniach. We wszystkich restauracjach dostępne są dziecięce menu, a na terenie obiektu znajdują się przewijaki i wypożyczalnia wózków.

Bogatą ofertę uzupełniają punkty gastronomiczne. Restauracja Panorama serwuje współczesną kuchnię egipską z widokiem na piramidy przez okna od podłogi do sufitu. W głównym atrium działa kawiarnia z kanapkami, wypiekami i tradycyjnymi przekąskami. Muzealny sklep oferuje wysokiej jakości repliki, książki i autentyczne egipskie wyroby.

Wielkie Muzeum Egipskie łączy tradycyjne techniki wystawiennicze z nowoczesną technologią, tworząc immersyjne doświadczenie edukacyjne dla zwiedzających w każdym wieku.

Po blisko dwóch dekadach oczekiwania Gmach w Gizie stał się symbolem odrodzenia ambicji kraju faraonów. Zastąpił przeludnione Muzeum Egipskie na placu Tahrir, oferując nowoczesne zaplecze konserwatorskie i naukowe. Dla prof. Ikram wzbudza on ogromną dumę narodową i na nowo włącza starożytny Egipt do codziennego życia Egipcjan. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych technologii, takich jak wirtualna i mieszana rzeczywistość, opowieść o cywilizacji liczącej 7 000 lat przemawia do dzisiejszego odbiorcy językiem zrozumiałym dla pokolenia Z. To właśnie tu tradycja spotyka się z nowoczesnością, a przeszłość zyskuje świeże znaczenie dla współczesnych podróżników.